Đã đến lúc cần chuyển hướng chiến lược vaccine Covid-19

6 min read

Nhìn lại xu hướng đột biến của SARS-CoV 2

Cho đến nay, có 5 biến thể VOC được phát hiện và cảnh báo, trong đó Delta và Omicron đang chiếm ưu thế trên toàn cầu.

Khi chưa có Delta, chúng ta vẫn có thể hy vọng vào vaccine, vì nếu tiêm phủ đủ 80% dân số hoặc nhiều hơn (tùy loại vaccine đi kèm hiệu lực phòng lây nhiễm nhất định), Covid không còn chỗ nương thân để tiếp tục lây lân, do đó dịch bệnh có thể bị đẩy lùi. Tiếc là lúc đó không có đủ vaccine, và vaccine cũng không được phân bổ công bằng trên toàn cầu, nên Covid vẫn có cơ hội tiếp tục nhân lên. Mỗi lần nhân lên là 1 lần Covid có cơ hội để đột biến. Trong hàng triệu lần nhân lên đó, Delta xuất hiện.

Delta xuất hiện đi kèm với sự kiện “thoát”, hay “kháng” vaccine, tức là vaccine có khả năng giảm tử vong/bệnh nặng rất tốt, nhưng khả năng giảm lây nhiễm cũng bị giảm đi. Vì vậy những người đã tiêm vaccine vẫn có thể bị nhiễm Delta. May mắn là số bị bệnh nặng giảm đáng kể. Nhưng điều đó có nghĩa là virus vẫn có nhiều cơ hội để nhân lên, và trong 1 cú xoay chuyển ngoạn mục đó, Omicron xuất hiện với năng lực “kháng” vaccine mạnh hơn (xem hình 1).

Hình 1: Hiệu lực của vaccine với từng loại biến thể và theo thời gian

Rất may là Omicron gây bệnh nhẹ hơn, nhưng tỷ lệ tử vong ở những nước có Omicron lưu hành phổ biến đang tăng lên do tổng số ca nhiễm tăng rất cao trong thời gian ngắn (xem hình 2).

Hình 2: Xu hướng số ca tử vong do Covid hàng ngày/1 triệu dân

Xem thêm về xu hướng số ca nhiễm và tử vong tại Nam Phi tại đây.

Số lần nhân lên của virus đã nhiều hơn trước và tốc độ đột biến của SARS-CoV 2 cũng nhanh hơn các loại coronaviruses khác, thậm chí là cúm A. Trong đó, xác suất để tạo ra biến thể dễ lây hơn và hiền hơn Omicron là hoàn toàn có thể xảy ra (giống như xu hướng từ Alpha -> Delta -> Omicron -> ???). Nếu vậy thì thật may mắn, con đường thoát đại dịch sẽ ngày càng sáng tỏ. Nhưng không ai dám chắc liệu có lần đột biến nào có thể tạo ra 1 biến thể vừa dễ lây, vừa có độc lực cao hơn. Xu hướng này là rất hiếm, nhưng với SARS-CoV 2 – một loại virus luôn gây bất ngờ cho loài người, thì có gì là không thể, và chúng ta có nên tiếp tục bị động, chạy theo sau virus?

Vaccine có còn giữ được vai trò như ta hy vọng?

Đầu tiên, cần xác định xem ta hy vọng gì ở vaccine? Nói chung, tiêm chủng covid nhằm đạt 3 mục đích sau:

  1. Giảm số ca bệnh nặng và tử vong do Covid
  2. Giảm số ca nhiễm, từ đó giảm áp lực lên hệ thống y tế
  3. Đạt miễn dịch cộng đồng, khiến cho Covid biến mất, hoặc trở thành bệnh đặc hữu với các vụ dịch nhỏ xuất hiện rải rác trong tương lai.

Mục đích 1: Cho tới thời điểm này, vaccine đã đạt được mục đích 1. Không còn băn khoăn gì nữa, vaccine có vai trò vô cùng lớn trong việc giảm tỷ lệ tử vong do Covid (xem hình 3).

Hình 3: Số ca tử vong/100.000 dân theo tuần (đã hiệu chỉnh theo tuổi) ở nhóm đã tiêm và chưa tiêm vaccin tại Chile

Xem thêm số liệu các nước khác tại đây.

Điều không may là:

  • Vaccine giảm hiệu lực theo thời gian
  • Vaccine giảm hiệu lực với biến thể Delta và Omicron
  • Kháng thể sinh ra do lây nhiễm tự nhiên giảm theo thời gian

Mục đích 2:

  • Khi chưa có Omicron, BA GIẢM này khiến cho mục đích 2 đạt được CHỈ KHI chúng ta tiêm nhắc lại vaccine. Vì thế, mũi thứ 3 ra đời, và có thể có nhiều mũi khác. Chúng ta vẫn đạt được mục đích 2. Bằng chứng là virus lây lan khắp nơi nhưng dường như áp lực lên hệ thống điều trị chưa tới mức vỡ trận như hồi tháng 7, 8.
  • Khi có Omicron, biến thể này lây lan quá nhanh khiến cho mục đích 2 KHÔNG đạt được. Ngay cả ở các nước phát triển, nơi có hệ thống y tế vững mạnh và năng lực điều trị tại nhà được thử thách qua các đợt dịch trước, thì số ca cần chăm sóc y tế vẫn tăng cao đột biến, vượt khỏi khả năng của hệ thống y tế.

Mục đích 3: Với các vaccine hiện có, chúng ta không thể đạt được miễn dịch cộng đồng trừ khi chúng ta có:

  • Vaccine mới với hiệu lực phòng lây nhiễm cao với các biến thể mới cao hơn,
  • hoặc Kháng thể sinh ra do nhiễm Omicron đủ mạnh và duy trì theo thời gian (rất khó xảy ra).

Vậy chiến lược vaccine cần điều chỉnh theo hướng nào?

Hiện nay: VN vẫn đang ứng phó với Delta (chưa phải Omicron), nên chúng ta vẫn đạt được mục tiêu 1 và 2 bằng chiến lược tiêm phòng hiện nay (cho đến hết mũi 3).

Khi Omicron vào: mục tiêu 2 và 3 sẽ không đạt được, chúng ta cần tập trung vào mục tiêu 1, tức là về lâu dài cần tập trung tiêm nhắc lại sau mũi 3 cho người có nguy cơ mắc bệnh nặng và tử vong (người cao tuổi, người mắc bệnh nền ở các độ tuổi, phụ nữ mang thai, phụ nữ mới sinh con, trẻ sơ sinh).

  • Theo số liệu trong hình 4 thì tiêm vaccine cho người 50+ sẽ bảo vệ được 93% số ca tử vong (số liệu đến 6/1/2022 tại Mỹ)

Hình 4: Số ca tử vong do Covid theo nhóm tuổi tại Mỹ, tính đến 6/1/2022

  • Theo số liệu trong hình 5 thì tiêm vaccine cho người có bệnh nền (ở bất cứ độ tuổi nào) và người 50+ không hoặc chưa biết có bệnh nền không thì chúng ta sẽ bảo vệ được khoảng 99% số ca tử vong (số liệu tử vong theo tuổi và bệnh nền tại Mỹ năm 2020, mình ko có số liệu cập nhật hơn).

Hình 5: Số ca tử vong do Covid theo nhóm tuổi và tình trạng bệnh nền tại Mỹ tính đến 13/5/2020

Tiếp tục nghiên cứu và đón chờ vaccine có hiệu lực cao hơn và lâu dài hơn. Lần này, hy vọng toàn cầu có thể hợp tác để phủ vaccine nhanh nhất, không có virus có cơ hội đột biến.

Với tiến bộ trong công nghệ nghiên cứu và sản xuất vaccine hiện nay, chúng ta hoàn toàn có thể tin tưởng rằng sẽ có những loại vaccine hiệu quả hơn. Ngay chính trong giai đoạn này, Pfizer và BioE bắt tay chế tạo vaccine mới, dự kiến cho ra thị trường vào tháng 6/2022. Các nhà khoa học Nhật Bản cũng đang nghiên cứu 1 loại vaccine Covid “trong mơ”. Tất nhiên chúng ta không biết sản phẩm này sẽ thế nào, và nếu nó tốt, thì khi nào Việt Nam có thể tiếp cận được.

Hoặc chúng ta có thể ngồi im và đặt cược vào sự may mắn là sẽ không có biến thể nào nguy hiểm hơn Omicron, hoặc kệ cứ để lây nhiễm tự nhiên rồi uống thuốc.

Trong lúc lựa chọn đặt cửa thì cứ tiếp tục khẩu trang (y tế hoặc N95), tăng thông thoáng khí và tự xét nghiệm/cách ly khi nhiễm SARS-CoV 2 nhé.

5F

Thiết lập nhanh hệ thống điều trị ứng phó…

Sự cần thiết Khi chưa có vắc-xin, 80% người nhiễm virus không có triệu chứng gì hoặc tự khỏi, 15% mắc Covid mức độ...
5F 5F
10 min read

Bảo vệ: Khuyến nghị 12/10/2021

Không có trích dẫn vì bài này được bảo vệ.
5F 5F
15 min read

Bảo vệ: Khuyến nghị 4/10/2021

Không có trích dẫn vì bài này được bảo vệ.
5F 5F
9 min read

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *